Kamienica

Rys historyczny zespołu kamienic przy ul. Grodzkiej 3, 5, 5A

Początki historii kamienicy mieszczącej się przy Grodzkiej 5 i 5a w Lublinie sięgają prawdopodobnie XV wieku, jednak do naszych czasów nie zachowały się żadne archiwalne źródła z tego okresu. Pierwsze znane nam wzmianki o kamienicy pochodzą dopiero z XVI wieku.

W II ćwierci XVII wieku kamienica była własnością lubelskich mieszczan,  a dokładniej rodziny Biskiewiczów i to dzięki nim obiekt był nazywany do końca XVIII stulecia „Kamienicą Biskiewiczowską”.[1]  Około roku 1784 kamienica uległa poważnemu uszkodzeniu – prawdopodobnie spowodowanemu przez pożar Starego Miasta[2]. Następnie została przebudowana. W pracach budowlanych zostało wówczas przewidziane dodanie oficyny [3].

Z zestawienia dawnych właścicieli kamienicy wynika również, że od początku XVII wieku do końca XVIII stulecia była ona w posiadaniu członków Patrycjału Miejskiego czyli najbogatszej warstwy mieszczan sprawujących władzę ekonomiczną oraz polityczną. Z tego okresu w dokumentach miejskich istnieje wzmianka o tym, iż kamienica nazywana była „Skinderowską”[4].  Pod koniec XVIII wieku w kamienicy przy Grodzkiej 5a  została założona apteka (dziś na jej parterze znajduje się w niej Apteka Muzeum).

Wzmianki o kamienicy pochodzące z XIX wieku mówią nam, że oficyny boczne miały wówczas charakter warsztatów przemysłowych. W latach 1918-1941 działały tam następujące lokale handlowe i rzemieślnicze: zakład Mojżesza Hernhuta – przybory krawieckie , piekarnia, herbaciarnia, sklep piekarniczy, zakład szewski, piwiarnia[5] .

W latach wojny Lublin był miastem wieloetnicznym i wielowyznaniowym. W tym okresie budynek kamienicy był  więc zamieszkiwany przez ludność chrześcijańską  i żydowską,  trudniącą się różnymi profesjami. Byli to głównie rzemieślnicy, kupcy oraz robotnicy [6].

 ***

Z zestawu dawnych właścicieli kamienicy przy Grodzkiej 5, która jest dziś częścią całego zespołu obiektów (Grodzka 3,5 i 5a), wynika, że podlegała dynamicznej rozbudowie.

Dawni właściciele kamienicy:

  • Jakub Peterson, który w latach 1698-1700 był wójtem miasta Lublina
  • Łukasz Durecki – pisarz (zm. w 1723 r.).
  • Stanisław Groźnicki – w roku 1741 przepisał kamienicę na rzecz bractwa różańcowego.
  • Jan Reinbergier – wielokrotny burmistrz miasta Lublin (zm. w 1780 r.).
  • Kajetan Piechowicz – właściciel kamienicy od 1784 roku. W posiadaniu rodziny Piechowiczów pozostała do roku 1876.
  • Adolf Dziewulski – w 1866 roku kupuje kamienice. W 1867 mamy już wzmiankę o dokupieniu i połączeniu przylegającej kamienicy 5a z kamienicą 5.
  • Dziewulska –  w 1896 r.
  • Dziewulski St. – w 1915 r.
  • Icek Hersz Hernhut i sukc. Wajnbergów – w 1936[7] r. 

W latach 50. XX wieku został przeprowadzony gruntowny remont fasady  i parteru obiektu, gdzie przyziemie kamienicy ponownie zostało zaadoptowane do handlu miejskiego [8].

Obecnie kompleks kamienic przy Grodzkiej 3, 5 i 5a tworzy Dom Stowarzyszeń Twórczych administrowany przez Zarząd Nieruchomości Komunalnych w Lublinie, łącząc w swym programie funkcjonalnym zespołu kamienic potrzeby administracyjne związanez działalnością samych stowarzyszeń i ich biur z działalnością kulturalną na rzecz miasta. Zatem w zespole połączonych wewnątrz kamienic Grodzkiej 3, 5 i 5a mieszczą się:  Muzeum Aptekarstwa „Cefarm” (Grodzka 5a), w którym znajdują się stare meble apteczne z połowy XIX wieku, naczynia, fotografie, dyplomy ect. W sumie mieści się tam półtora tysiąca eksponatów oraz biblioteka licząca pięć tysięcy pozycji. Na parterze, kamienicy (Grodzka 5a) zlokalizowano również wejście do sal ekspozycyjnych Galerii Gardzienice sięgających drugiego piętra piwnic i sklep ART-u  (Grodzka 3) . W głębi kamienicy (Grodzka 5a) i podwórza (Grodzka 3) została usytuowana oberża artystyczna „Złoty Osioł”. Na pierwszym piętrze (Grodzka 5a) swoją siedzibę ma Ośrodek Praktyk Teatralnych „Gardzienice”, oraz od 2013 r. część biur Warsztatów Kultury, które zajęły miejsce mieszczącej się tu Galerii Labirynt, do 2010 r. będącej Biurem Wystaw Artystycznych. Na drugim piętrze (Grodzka 5a, 5) mieści się pozostała część biur Warsztatów Kultury wraz  z salą wielofunkcyjną, która przez wiele lat była wykorzystywana jako jedna  z najważniejszych sal wystawowych Lublina, a także pokoje gościnne i archiwum OPT „Gardzienice” . Galeria Labirynt zachowała przy Grodzkiej niewielkie pomieszczenia zwane Galerią Labirynt II, usytuowane na parterze i w podziemiach kamienicy Grodzka 3. Na pierwszym i drugim piętrze tejże kamienicy (Grodzka 3) znajdują się również: magazyn techniczny Warsztatów Kultury, siedziba redakcji kwartalnika literackiego „Akcent”, siedziba Związku Polskich Artystów Plastyków, a także biura Stowarzyszenia Architektów Polskich, ponadto siedemnastowieczne sale mieszczańskie z zachowaną oryginalną dekoracją.

Joanna Mądra i Łukasz Wiącek


[1] Czepińska J., Kamienica Grodzka 5 w Lublinie, dokumentacja naukowo-historyczna, materiały pochodzące z archiwum Lubelskiego Konserwatora Zabytków.
[2] Ibidem.
[3] Ibidem.
[4] Ibidem.
[5] Historia miejsca: Grodzka 5, materiały pochodzące z Biblioteki multimedialnej Ośrodka „Brama Grodzka – Teatr NN”.
[6] Ibidem.
[7] Ibidem.
[8] Ibidem.